Trong vận tải quốc tế, việc một container bị mất tích trên biển (do bão, rơi khỏi tàu) hoặc bị tổn thất ngoài lãnh thổ quốc gia là một tình huống pháp lý cực kỳ phức tạp. Việc xác định ai là bên chịu trách nhiệm, áp dụng bộ luật của quốc gia nào và tòa án nào có thẩm quyền giải quyết luôn là tâm điểm của các cuộc tranh chấp kéo dài giữa chủ hàng, hãng tàu và các công ty bảo hiểm.
Tại Tân Thanh, chúng tôi hỗ trợ khách hàng hiểu rõ các quy tắc thực tế để bảo vệ tài sản và quyền lợi pháp lý ngay từ khi ký kết hợp đồng.
1. Phân định các loại tổn thất ngoài lãnh thổ
Tổn thất đối với container và hàng hóa ngoài biên giới thường chia làm hai loại chính:
- Tổn thất riêng (Particular Average): Chỉ những thiệt hại xảy ra cho riêng container hoặc hàng hóa của một chủ sở hữu nhất định (ví dụ: container bị rơi xuống biển).
- Tổn thất chung (General Average): Khi thuyền trưởng quyết định hy sinh một số container (vứt bỏ xuống biển) để cứu toàn bộ tàu và các hàng hóa còn lại trong tình trạng nguy cấp. Trong trường hợp này, tất cả các bên có quyền lợi trên tàu phải cùng chia sẻ tổn thất.
2. Xác định thẩm quyền pháp lý (Jurisdiction)
Khi xảy ra tranh chấp quốc tế, câu hỏi đầu tiên là: “Kiện ở đâu?”. Thẩm quyền này thường được xác định dựa trên:
Điều khoản trong Vận đơn (Bill of Lading)
Hầu hết các hãng tàu đều quy định sẵn “Điều khoản lựa chọn tòa án” (Forum Selection Clause) trên mặt sau của vận đơn. Ví dụ: Tranh chấp sẽ được giải quyết tại Tòa án Hàng hải London hoặc Tòa án Singapore.
Nơi xảy ra sự cố hoặc Nơi giao hàng
Nếu hợp đồng không ghi rõ, thẩm quyền có thể thuộc về quốc gia nơi có cảng đích hoặc nơi doanh nghiệp vận tải có trụ sở chính.
Công ước quốc tế áp dụng
Tùy vào quốc gia, các quy tắc sau sẽ được áp dụng để phân định trách nhiệm:
- Quy tắc Hague/Hague-Visby: Phổ biến nhất, quy định mức giới hạn trách nhiệm của người vận chuyển.
- Quy tắc Hamburg: Bảo vệ quyền lợi chủ hàng mạnh mẽ hơn.
- Quy tắc Rotterdam: Quy tắc hiện đại nhất cho vận tải đa phương thức.
3. Trách nhiệm pháp lý của các bên liên quan
Trách nhiệm của Hãng tàu (Carrier)
Hãng tàu có nghĩa vụ cung cấp con tàu đủ khả năng đi biển và sắp xếp container an toàn. Tuy nhiên, theo quy tắc Hague-Visby, hãng tàu được miễn trách nhiệm trong các trường hợp “Thiên tai” (Act of God) hoặc “Lỗi trong việc điều khiển tàu”. Đây thường là điểm tranh chấp gay gắt nhất.
Trách nhiệm của Người thuê container (Shipper)
Nếu container bị mất do lỗi chằng buộc hàng hóa bên trong không đúng quy cách gây mất thăng bằng, chủ hàng (Shipper) có thể phải bồi thường ngược lại cho hãng tàu nếu gây ảnh hưởng đến con tàu.
4. Quy trình xử lý khi Container bị mất tích
Khi nhận được thông báo container mất tích ngoài lãnh thổ, doanh nghiệp cần thực hiện ngay các bước sau:
- Thông báo bảo hiểm (Notice of Claim): Phải gửi văn bản thông báo ngay lập tức cho công ty bảo hiểm và hãng tàu để bảo lưu quyền khiếu nại.
- Thu thập bằng chứng: Nhật ký hành trình của tàu, báo cáo thời tiết tại thời điểm xảy ra sự cố, biên bản giám định độc lập.
- Tuyên bố tổn thất chung (nếu có): Nếu hãng tàu tuyên bố Tổn thất chung, chủ hàng phải ký quỹ bảo lãnh (Average Bond) mới được lấy các container còn lại trên tàu.
5. Giải pháp phòng ngừa rủi ro từ Tân Thanh
Để giảm thiểu thiệt hại pháp lý và tài chính, Tân Thanh khuyến nghị:
- Sử dụng Container đạt chuẩn quốc tế: Container chất lượng cao từ Tân Thanh giúp loại bỏ khả năng hãng tàu từ chối bồi thường với lý do “thiết bị không đủ khả năng đi biển” (unseaworthiness).
- Kiểm tra kỹ điều khoản hợp đồng: Luôn lưu ý các điều khoản về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trước khi ký kết.
- Sử dụng thiết bị định vị (GPS): Đối với các container giá trị cao, việc gắn thiết bị định vị giúp xác định chính xác vị trí và thời điểm xảy ra sự cố, là bằng chứng quan trọng trước tòa.
6. Kết luận
Tranh chấp ngoài lãnh thổ là một trận chiến pháp lý tốn kém và mất thời gian. Việc nắm vững các công ước quốc tế và có một quy trình ứng phó sự cố chuyên nghiệp là cách duy nhất để doanh nghiệp logistics tồn tại. Hãy để Tân Thanh đồng hành cùng bạn bằng những thiết bị container an toàn nhất, giảm thiểu tối đa các rủi ro phát sinh từ lỗi thiết bị trên hành trình xuyên lục địa.